AI en de arbeidsmarkt: feiten vs fictie

Laat ik eerlijk beginnen: niemand weet precies wat AI gaat doen met de arbeidsmarkt. Niet de onderzoekers, niet de techbedrijven, en ik ook niet.

Wat ik wél kan doen is onderscheid maken tussen wat we weten en wat speculatie is. Want als je de koppen leest — "60% van de banen op de tocht", "robots nemen ons werk over" — dan zou je denken dat het al te laat is. En als je de tegengeluiden leest — "AI creëert meer banen dan het kost" — dan lijkt er niets aan de hand.

De werkelijkheid zit ergens in het midden. En die is genuanceerder, interessanter en bruikbaarder dan welke kop dan ook.

Wat we weten: de feiten

AI-adoptie versnelt — maar ongelijk

De CBS AI-Monitor 2024 laat een duidelijke trend zien: bijna een kwart van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werknemers gebruikt AI. Een jaar eerder was dat nog de helft minder. De groei zit vooral in taalmodellen — tools als ChatGPT en Claude. Het gebruik daarvan is verdrievoudigd.

Maar de verschillen zijn groot. Bij bedrijven met 500+ werknemers gebruikt bijna 60% AI. Bij bedrijven met 10 tot 20 mensen is dat nog geen 18%. De grote bedrijven lopen voorop. Het MKB volgt — langzaam.

De eerste grote reorganisaties zijn begonnen

Dit zijn geen hypothetische scenario's meer. De NOS meldde dat ABN AMRO tot 2028 ruim 5.200 voltijdsbanen schrapt — meer dan een vijfde van het totale personeelsbestand. CEO Marguerite Berard was direct: AI kan een groot deel van het werk overnemen. Bij vakbonden sprak men van een "schokgolf."

ING volgde met 950 banen tot eind 2026. En bij het UWV kwamen in de eerste negen maanden van 2025 ruim 18.500 ontslagen binnen bij 267 reorganisatiemeldingen — met AI steeds vaker als genoemde reden.

De financiële sector loopt voorop. Dat is niet toevallig: het is de sector waar het meeste werk uit informatieverwerking bestaat. Precies het werk waar AI goed in is.

Maar er zit een belangrijke nuance in. Bij ING werd eerder 850 banen als schatting genoemd. Uiteindelijk bleken het er 250 in werkelijke ontslagen. Aankondigingen zijn niet hetzelfde als uitkomsten.

Taken verschuiven, niet alleen banen

Dit is misschien het belangrijkste inzicht dat in de meeste berichten ontbreekt. De Intelligence Group analyseerde de Nederlandse arbeidsmarkt en concludeerde dat zo'n 32% van de taken van werkenden nu al door AI of robots uitgevoerd zou kunnen worden.

Maar "taken" is niet hetzelfde als "banen." Een accountant die 40% van zijn werk door AI kan laten doen, is niet 40% werkloos. Die besteedt die tijd aan andere dingen — advies, klantcontact, complexere analyses. De baan verandert, maar verdwijnt niet per se.

Het CPB bevestigt dit patroon: sinds de jaren 90 is ongeveer een vijfde van de taken binnen sectoren geautomatiseerd. Maar tegelijkertijd kwamen er meer dan 10% nieuwe taken bij — taken die werknemers zelf creëerden. Het routinewerk nam af, het complexe werk groeide.

Wat speculatie is: de fictie

"AI vernietigt alle banen"

De geschiedenis vertelt een ander verhaal. Hoogleraar Anna Salomons van de Universiteit Utrecht zei het mooi in een interview met de SER: "60% van de banen die in 2024 bestaan in de VS, bestond niet in 1940." De geldautomaat heeft bankmedewerkers niet vervangen — er kwamen meer filialen en de medewerkers gingen advieswerk doen. De computer heeft de secretaresse niet vervangen — er ontstonden nieuwe functies als webdesigner, social media manager en data-analist.

Het CPB concludeert dat er "vanuit economisch en historisch perspectief geen reden is voor bezorgdheid over massawerkloosheid."

Maar — en dit is een grote maar — Salomons waarschuwt dat AI anders is dan eerdere automatisering. Voor het eerst kan technologie ook creatieve en onvoorspelbare taken overnemen. Vertalers, grafisch ontwerpers, tekstschrijvers: beroepen die bij eerdere automatiseringsgolven veilig waren, staan nu wél onder druk.

"60% van hogeropgeleiden raakt baan kwijt"

Die kop kwam van een Allianz Trade-rapport over agentic AI — AI die niet als assistent werkt maar als "autopilot", die zelfstandig complete processen kan uitvoeren.

De nuance die de kop mist: 60% verwijst naar banen die gevoelig zijn voor AI, niet naar mensen die ontslagen worden. Er is een groot verschil tussen "je werk verandert" en "je werk verdwijnt." De sectoren die het meest gevoelig zijn: financiële diensten, ICT, consultancy, juridisch werk en management.

Wat het rapport wél correct identificeert: Nederland is "uitzonderlijk gevoelig" vanwege onze compacte, kennisintensieve arbeidsmarkt. Meer hogeropgeleiden per hoofd van de bevolking betekent meer banen in de categorieën die AI het best kan aanvullen — of vervangen.

"In 2030 is slechts een derde mensenwerk"

Henk Volberda van de UvA publiceerde onderzoek op basis van WEF-data: tegen 2030 is een derde van het werk puur mensenwerk, een derde wordt overgenomen door technologie, en een derde is samenwerking mens-machine.

Klinkt alarmerend. Maar lees het nog eens: twee derde van het werk blijft bij mensen — alleen of samen met AI. De kop focust op het deel dat verdwijnt, niet op het deel dat verandert. En veranderen is iets anders dan verdwijnen.

Welke beroepen worden het meest geraakt?

Het UWV identificeert zeven beroepsgebieden met dalende vraag: administratie, financieel werk, juridisch, klantenservice, consultancy, ICT en creatief. Tekstschrijvers en grafisch ontwerpers hebben specifiek slechtere vooruitzichten.

De Intelligence Group vult aan met percentages per sector: communicatie en PR (48% van taken kwetsbaar), klantenservice (46%), financieel werk (43%), administratie (42%). Aan de andere kant: zorg (23%), sociale beroepen (24%) en onderwijs (25%) worden nauwelijks geraakt.

Wat opvalt: het zijn niet de laagstbetaalde banen die het meest kwetsbaar zijn. Het zijn de kennisintensieve banen. Het middensegment en de bovenkant van de arbeidsmarkt. Dat is anders dan bij eerdere automatiseringsgolven, waar vooral fabriekswerk en routinetaken verdwenen.

ING Research berekende dat 43% van de Nederlandse banen complementair is aan AI — hoger dan België, Frankrijk en Duitsland. Dat betekent dat AI die banen niet vervangt maar productiever maakt. Nederland kan daar bovengemiddeld van profiteren. Maar alleen als we investeren in de vaardigheden om er goed mee te werken.

Humanoid robots: science fiction of nabije toekomst?

En dan zijn er de robots. Niet de AI in je laptop, maar fysieke robots die rondlopen, dingen oppakken en taken uitvoeren.

Waar staan we nu?

Figure AI voltooide een pilot van elf maanden bij BMW in Spartanburg. Hun Figure 02-robot draaide shifts van tien uur, vijf dagen per week, en heeft bijgedragen aan de productie van 30.000 BMW X3's. Klinkt indrukwekkend — en dat is het ook. Maar de taken waren beperkt: onderdelen oppakken en plaatsen, met een cyclustijd van 84 seconden per actie. Geen assemblage, geen kwaliteitscontrole, geen onverwachte situaties.

Tesla's Optimus-programma vertelt een ander verhaal. Elon Musk beloofde 10.000 robots eind 2025. Het werden er een paar honderd. In januari 2026 gaf hij toe dat geen enkele Optimus-robot "nuttig werk" doet in Tesla-fabrieken. De massaproductie is gestart, het prijsdoel is $20.000 per robot, maar de realiteit loopt ver achter de beloftes.

Wanneer worden robots écht relevant?

Niet morgen. En ook niet volgend jaar. De huidige generatie humanoid robots werkt alleen in gecontroleerde omgevingen met voorspelbare taken. Een robot die dozen oppakt in een magazijn is iets heel anders dan een robot die een dakkapel plaatst of een patiënt helpt aankleden.

Realistische inschatting: serieuze inzet in fabriekswerk rond 2028. Breder ingezet in de arbeidsmarkt niet voor 2030. Consumentenrobots — Musk's droom van een robot die je was vouwt — op zijn vroegst eind 2027, maar waarschijnlijk later.

Het is goed om dit in de gaten te houden. Maar het is niet iets waar je nu je personeelsbeleid op hoeft aan te passen.

Wat kun je nu wél doen?

De SER waarschuwde in mei 2025: Nederland onderschat de impact van AI op werk. De raad adviseert werkgevers om werknemers vroegtijdig te betrekken, te investeren in omscholing, en niet te wachten tot de verandering je overkomt.

Concreet:

Als werkgever:

• •Breng in kaart welke taken in je organisatie AI-gevoelig zijn — niet welke banen, maar welke taken
• •AI-geletterdheid is wettelijk verplicht sinds februari 2025. De handhaving start dit jaar. Begin ermee.
• •Investeer in training voor je team — niet eenmalig, maar structureel
• •Betrek medewerkers bij het proces. Wie zich betrokken voelt bij de verandering, heeft minder weerstand

Als professional:

• •Word de persoon die AI kan inzetten — niet de persoon die AI vervangt
• •Focus op wat AI niet kan: menselijk oordeel, context begrijpen, relaties opbouwen, ethische afwegingen maken
• •Leer de tools kennen. ChatGPT, Claude en Gemini zijn gratis of goedkoop te proberen. Je hoeft geen techneut te zijn om ermee te starten
• •Neem initiatief. Wacht niet tot je werkgever een training aanbiedt — begin zelf

De bedrijven en professionals die het best door deze transitie komen, zijn niet degenen met de meeste kennis over AI. Het zijn degenen die het snelst leren. En leren kun je vandaag beginnen.

Wil je daar hulp bij? Onze ChatGPT, Claude & Gemini Masterclass is er precies voor bedoeld. En als je een heel team wilt meenemen, kijk dan naar AI als Teamsport.

Bronnen

• •CBS — AI Monitor 2024
• •SER — Advies AI en werk (mei 2025)
• •UWV — AI biedt kansen en bedreigingen voor de arbeidsmarkt
• •CPB — Technologische werkloosheid?
• •Intelligence Group — AI Impact Analyse per sector
• •ING Research — AI biedt Nederland meer potentie
• •Anna Salomons (UU) via SER — AI en de arbeidsmarkt
• •Henk Volberda (UvA) — In 2030 neemt AI werk grotendeels over
• •Allianz Trade — 60% banen hogeropgeleiden gevoelig voor agentic AI
• •NOS — ABN AMRO schrapt duizenden banen
• •AI Wereld — ING schrapt 950 banen door AI
• •MKB Servicedesk — Opkomst AI belangrijke reden voor collectief ontslag
• •Figure AI — Productie bij BMW
• •Electrek — Musk geeft toe: geen Optimus-robots doen nuttig werk
• •WEF — Future of Jobs Report 2025