AI in de zorg: 5 praktische toepassingen (2026)

De overdracht van de late dienst ligt nog op je bureau als de nachtdienst al binnenkomt. Drie rapportages van vandaag zijn nog niet in het ECD verwerkt. En het rooster van volgende week klopt niet meer sinds twee collega's zich ziek meldden. Dat is geen slecht georganiseerd team. Dat is een zorginstelling waar de zorgvraag sneller groeit dan de bezetting.

AI lost dat niet in één klap op. Maar voor vijf concrete taken kun je deze maand al beginnen: rapportages verwerken, overdrachten samenvatten, cliënten en familie informeren, roosters bijhouden en kwaliteitsdocumentatie voorbereiden. Zonder IT-project. Wel met één harde grens: een AI-samenvatting gaat nooit ongecontroleerd het cliëntdossier in.

Waarom dit nu speelt in de zorg

Zorgmedewerkers besteden gemiddeld bijna een derde van hun werktijd aan administratie en rapportage, meldde het CBS in november 2025. Dat percentage lag vijf jaar eerder nauwelijks lager. In de langdurige zorg vinden medewerkers zelf 17% acceptabel, blijkt uit onderzoek waar CNV over bericht, ver onder de 31% die de praktijk laat zien. Betrokken partijen spraken eerder af dat de administratieve last eind 2025 met 5% zou dalen. Daar is met 1% maar een fractie van gehaald.

Tegelijk gebruikt de sector AI al vaker dan je misschien denkt, meestal voor precies dit probleem. Uit de CBS AI-monitor blijkt dat bedrijven in de gezondheids- en welzijnszorg AI het vaakst inzetten voor administratieve processen en managementtaken. Spraakgestuurde rapportage, direct gekoppeld aan het ECD, is daarbij de meest zichtbare toepassing: tools als Attendi laten een zorgverlener inspreken in plaats van typen, met de tekst meteen in het juiste dossier.

De vijf toepassingen waar je vandaag mee kunt starten

Kies één taak. Niet alle vijf tegelijk. Begin bij de taak die nu de meeste avonduren kost, meestal rapportage of de overdracht.

1. Rapportages en overdrachten samenvatten

De taak: losse rapportages van een dienst samenvatten tot een leesbare overdracht per cliënt, met bijzonderheden duidelijk gemarkeerd.

Hoe AI helpt: je geeft de losse rapportages van vandaag mee, en AI groepeert ze per cliënt tot een kort, leesbaar verhaal. Dat scheelt de meeste tijd bij een grote groep, waar een overdracht anders al snel een halfuur kost.

Zo klinkt een goede prompt:

#CONTEXT: Je bent een ervaren verzorgende IG op een woongroep in de
verpleeghuiszorg. Je weet dat de collega van de nachtdienst deze
overdracht morgenvroeg in twee minuten leest, tussen het aankleden van
de eerste cliënten door. Alles wat je nu niet meeneemt, mist zij straks.

#DOEL: Een overdracht die de losse rapportages van vandaag samenvat tot
een leesbaar verhaal per cliënt, met bijzonderheden duidelijk gemarkeerd.

#WERKWIJZE:
1. Vraag mij eerst alleen om: de losse rapportages van vandaag per
   cliënt, en welke cliënten een bijzonderheid hadden (val, medicatie,
   gedrag, bezoek).
2. Groepeer de rapportages per cliënt en herken de kern.
3. Markeer bijzonderheden apart, bovenaan het cliëntblok.

#OUTPUT: Per cliënt maximaal 4 regels, in spreektaal zoals je het aan
een collega zou vertellen. Bijzonderheden in een aparte regel die begint
met "Let op:".

#BELANGRIJKE REGELS:
- Verzin geen medicatie, incident of gedrag dat niet in de rapportages
  stond. Vraag door als iets onduidelijk is.
- Dit is een conceptoverdracht. De zorgverlener die de dienst overdraagt
  leest en bevestigt hem voordat hij het dossier in gaat.
- Controleer vóór je antwoordt: staat bij elke cliënt met een
  bijzonderheid een "Let op:"-regel?

Waar het misgaat: een conceptoverdracht overnemen zonder te lezen. AI werkt met wat je aanlevert, en een onvolledige rapportage levert een onvolledige overdracht op die er toch compleet uitziet. Precies dit noemde de IGJ in februari 2025 als risico: generatieve AI kan nieuwe, onjuiste informatie toevoegen die logisch klopt met de rest van de tekst, met een medicatiefout of een verkeerde inschatting van een cliënt als mogelijk gevolg.

2. Cliënten en familie informeren

De taak: de uitkomst van een zorgplanbespreking of MDO omzetten naar een brief of bericht dat een cliënt of familielid zonder zorgachtergrond begrijpt.

Hoe AI helpt: je geeft de kern van het gesprek mee, en AI schrijft een concept in gewone taal. Dat is met name waardevol omdat het dossier zelf vaak vol staat met vaktermen die een familielid niet kent.

Waar het misgaat: een toezegging in de brief laten staan die niemand heeft gedaan, bijvoorbeeld over een extra dienst of een wijziging in de zorg. Laat een zorgverlener elke brief die de deur uitgaat, altijd naast de aantekeningen van het gesprek leggen.

3. Roosters bijhouden

De taak: een dienstrooster herschikken na een ziekmelding, met behoud van de juiste bezetting per cliëntgroep.

Hoe AI helpt: je geeft de huidige planning en de ziekmelding mee, en AI stelt een herverdeling voor. Voor een team van tien tot twintig medewerkers is een chatgesprek in Claude of ChatGPT vaak al genoeg. Bij een koppeling met je planningssysteem heb je een lichte automatisering nodig.

Wat AI wel en niet zelf beslist: AI stelt een indeling voor. Een teamleider keurt goed voordat het rooster naar het team gaat, vooral als een wijziging de verhouding tussen bevoegd en onbevoegd personeel raakt.

4. Kwaliteitsdocumentatie voorbereiden

De taak: een kwaliteitsrapportage of auditvoorbereiding samenstellen uit losse metingen, meldingen en cliëntervaringen, bijvoorbeeld voor het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg of een IGJ-bezoek.

Hoe AI helpt: een documenttool zoals Canvas in Claude of Artifacts werkt hier beter dan een los chatgesprek. Je werkt het document stap voor stap bij in plaats van het steeds opnieuw te laten genereren.

Waar het misgaat: cijfers laten "berekenen" door AI uit het hoofd in plaats van via een data-tool op een geëxporteerd bestand. Bij een paar regels gaat dat vaak goed. Bij een compleet kwartaaloverzicht wordt dat onbetrouwbaar.

5. Herhalende vragen van medewerkers beantwoorden

De taak: nieuwe of invalkrachten snel op weg helpen met vragen over protocollen, werkwijzen of het ECD, zonder dat een ervaren collega telkens hetzelfde moet uitleggen.

Hoe AI helpt: je laat AI een samenvatting maken van een protocol in gewone taal, of een korte instructie schrijven voor een terugkerende handeling. Dat scheelt vooral tijd bij een hoog personeelsverloop, wat in de zorg eerder regel dan uitzondering is.

Waar het misgaat: AI een protocol laten "aanvullen" met een detail dat er logisch bij lijkt te horen maar nergens staat. Laat AI uitsluitend samenvatten wat al in het officiële protocol staat, nooit voorstellen doen die als beleid worden gelezen.

De #1 faalmodus: een verzonnen detail in het dossier

Elk vak heeft één valkuil die het snelst misgaat. In de zorg is dat deze: een AI-samenvatting van een rapportage of overdracht die een detail bevat dat niemand heeft gerapporteerd, en dat detail komt ongecontroleerd in het officiële cliëntdossier terecht. De IGJ riep zorgaanbieders in februari 2025 daarom op zorgvuldig om te gaan met generatieve AI. Generatieve modellen kunnen nieuwe informatie toevoegen die logisch aansluit bij de rest van de tekst, maar feitelijk onjuist is. Bij verslaglegging kan dat leiden tot een medicatiefout of een verkeerde inschatting van een cliënt, aldus de inspectie.

Dat risico is groter dan bij gewone typefouten. Een mens die typt, merkt vaak zelf dat een zin niet klopt. AI die samenvat, schrijft een verzonnen detail net zo overtuigend op als een echt detail. Daarom werkt de vuistregel hier extra streng: AI vat samen en stelt voor, een zorgverlener leest en bevestigt voordat iets het dossier in gaat. Dat geldt zeker zodra AI meeluistert of rechtstreeks in het ECD schrijft.

Privacy en regelgeving voor zorginstellingen

AVG en gezondheidsgegevens. Cliëntgegevens zijn een bijzondere categorie persoonsgegevens onder de AVG, met strengere eisen dan gewone bedrijfsdata. Gebruik daarom nooit een gratis, publieke AI-app voor cliëntgegevens. De gemeente Eindhoven liet zien wat er misgaat: medewerkers plakten wekenlang gevoelige dossiers, waaronder jeugdzorgstukken, in publieke AI-chatbots, wat leidde tot een melding bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Onze gids over veilig omgaan met bedrijfsdata in ChatGPT laat zien hoe je dat met een zakelijk account en verwerkersovereenkomst voorkomt.

NEN 7510. Dit is de Nederlandse norm voor informatiebeveiliging specifiek voor de zorg, naast de AVG. Een AI-leverancier die met cliëntgegevens werkt, moet aantoonbaar aan deze norm voldoen. Een verwerkersovereenkomst blijft daarnaast altijd nodig: NEN 7510 dekt een deel van de AVG-eisen, niet alles.

Een aparte leidraad voor generatieve AI is in de maak. Zorginstituut Nederland en Nictiz ontwikkelden eerder al een leidraad voor kwaliteit van diagnostische en prognostische AI-modellen. Op verzoek van het ministerie van VWS wordt daarnaast een specifieke leidraad voor generatieve AI in de zorg voorbereid, samen met het internationale GENAISIS-project. Die wordt in de eerste helft van 2026 verwacht. Check bij twijfel de actuele versie, dit soort richtlijnen verandert.

EU AI Act. De meeste toepassingen in dit artikel (rapportage, overdracht, roosters, documentatie) vallen niet onder de zwaarste categorie van de EU AI Act. Die categorie geldt vooral voor AI die als medisch hulpmiddel telt, triage doet bij spoedeisende zorg, of zelfstandig bepaalt of iemand recht heeft op een zorgvoorziening. Door het Digital Omnibus-akkoord geldt de zwaarste verplichting voor dat soort systemen pas vanaf 2 december 2027. Blijft jouw AI-gebruik bij rapportage, planning en documentatie, zonder zelf een zorginhoudelijke beslissing te nemen? Dan zit je met normale zorgvuldigheid goed.

AI-geletterdheid. Sinds februari 2025 verplicht de EU AI Act werkgevers om medewerkers die met AI werken voldoende AI-geletterdheid bij te brengen. Voor een zorginstelling betekent dat: elke medewerker die een AI-samenvatting leest en bevestigt, moet weten wanneer die wel en niet te vertrouwen is.

Hoe je deze week begint

1. Kies één taak, niet vijf

   Begin bij de overdracht of rapportage: dat kost de meeste tijd en is met een goede controlestap veilig te starten.

2. Regel een zakelijke AI-omgeving met verwerkersovereenkomst

   Geen privéaccounts voor cliëntgegevens. Zorg dat een AI-tool aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet voor je live gaat.

3. Leg de controlestap vast voordat je live gaat

   Spreek af wie elke AI-samenvatting leest en bevestigt voordat hij het dossier in gaat, en wanneer dat extra streng moet, bijvoorbeeld bij medicatie of incidenten.

4. Test een week mee, meet het verschil

   Laat AI meedraaien naast het bestaande proces. Vergelijk hoeveel tijd een overdracht of rapportage eerst kostte, en hoeveel nu.

Wil je zien hoe een andere sector met een vergelijkbare controleplicht dit heeft aangepakt? Onze gids over AI in de huisartsenpraktijk laat zien hoe je verslaglegging versnelt zonder in te leveren op zorgvuldigheid. Onze roundup van AI per afdeling laat zien waar andere organisaties beginnen. Bekijk ook onze AI-trainingen of plan een vrijblijvend gesprek.

Veelgestelde vragen

Wat kan AI doen voor zorginstellingen?

AI helpt vooral bij herhalend administratief werk: rapportages en overdrachten samenvatten, brieven aan cliënten en familie in gewone taal opstellen, roosters herschikken en kwaliteitsdocumentatie voorbereiden. De zorginhoudelijke beoordeling en de eindcontrole blijven bij een zorgverlener.

Mag ik cliëntgegevens in ChatGPT of Claude zetten?

Niet in een gratis, persoonlijke versie. Cliëntgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG en vragen om een zakelijk account met verwerkersovereenkomst, waarbij de leverancier aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet. De gemeente Eindhoven liet zien wat er misgaat bij een publieke AI-chatbot zonder die afspraken.

Wat is de Leidraad kwaliteit AI in de zorg?

Dit is een document van Zorginstituut Nederland en Nictiz over de kwaliteit van AI-modellen in de zorg, opgesteld met patiëntorganisaties, zorgverleners en zorgverzekeraars. Er wordt momenteel, in opdracht van het ministerie van VWS, een aanvullende versie specifiek voor generatieve AI voorbereid, verwacht in de eerste helft van 2026.

Valt AI in de zorg onder de EU AI Act als hoogrisicosysteem?

Meestal niet voor rapportage, planning en documentatie. De zwaarste categorie geldt vooral voor AI die zelf een medisch hulpmiddel is, triage doet bij spoedeisende zorg, of bepaalt of iemand recht heeft op een zorgvoorziening. Door het Digital Omnibus-akkoord geldt die verplichting voor dat soort systemen pas vanaf 2 december 2027.

Vervangt AI de zorgverlener?

Nee, de rol verschuift. Een zorgverlener besteedt minder tijd aan het handmatig uittypen van rapportages en meer tijd aan cliëntcontact en aan de controle van wat AI heeft samengevat. Dat is dezelfde verschuiving die je in andere sectoren met een controleplicht ziet.

Bronnen

• •CBS: Bijna een derde werktijd zorg gaat op aan administratie
• •CBS: AI-monitor 2024
• •CNV: Administratieve druk in zorg en welzijn blijft onverminderd hoog
• •IGJ: Zorgaanbieders opgeroepen zorgvuldig om te gaan met generatieve AI
• •NEN: Informatiebeveiliging in de zorg (NEN 7510)
• •Data voor gezondheid: Leidraad kwaliteit AI in de zorg nader onderzocht
• •Techzine: Gemeente Eindhoven blokkeert ChatGPT na datalek
• •EU Artificial Intelligence Act: Annex III, hoogrisico-AI-systemen

Veelgestelde vragen

Wat kan AI doen voor zorginstellingen?

AI helpt vooral bij herhalend administratief werk: rapportages en overdrachten samenvatten, brieven aan cliënten en familie in gewone taal opstellen, roosters herschikken en kwaliteitsdocumentatie voorbereiden. De zorginhoudelijke beoordeling en de eindcontrole blijven bij een zorgverlener.

Mag ik cliëntgegevens in ChatGPT of Claude zetten?

Niet in een gratis, persoonlijke versie. Cliëntgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG en vragen om een zakelijk account met verwerkersovereenkomst, waarbij de leverancier aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet. De gemeente Eindhoven liet zien wat er misgaat bij een publieke AI-chatbot zonder die afspraken.

Wat is de Leidraad kwaliteit AI in de zorg?

Dit is een document van Zorginstituut Nederland en Nictiz over de kwaliteit van AI-modellen in de zorg, opgesteld met patiëntorganisaties, zorgverleners en zorgverzekeraars. Er wordt momenteel, in opdracht van het ministerie van VWS, een aanvullende versie specifiek voor generatieve AI voorbereid, verwacht in de eerste helft van 2026.

Valt AI in de zorg onder de EU AI Act als hoogrisicosysteem?

Meestal niet voor rapportage, planning en documentatie. De zwaarste categorie geldt vooral voor AI die zelf een medisch hulpmiddel is, triage doet bij spoedeisende zorg, of bepaalt of iemand recht heeft op een zorgvoorziening. Door het Digital Omnibus-akkoord geldt die verplichting voor dat soort systemen pas vanaf 2 december 2027.

Vervangt AI de zorgverlener?

Nee, de rol verschuift. Een zorgverlener besteedt minder tijd aan het handmatig uittypen van rapportages en meer tijd aan cliëntcontact en aan de controle van wat AI heeft samengevat. Dat is dezelfde verschuiving die je in andere sectoren met een controleplicht ziet.