AI in de ggz: 3 praktische toepassingen tegen de rapportagedruk

AI helpt ggz-professionals vooral bij het schrijven werk rond een gesprek, niet bij het gesprek zelf. Een ingesproken notitie wordt een conceptverslag. Een voortgangsrapportage wordt een brief die een verwijzer zonder jargon begrijpt. Een dossier van maanden wordt in een paar zinnen samengevat voor het multidisciplinair overleg. De risico-inschatting en de laatste controle blijven altijd bij jou. Dit zijn de drie toepassingen waar je deze week mee kunt starten, de beslisregel voor wanneer je dat wel en niet doet, en de fout die in de ggz zwaarder telt dan ergens anders.

Waarom de rapportagedruk in de ggz nu op tafel ligt

Ggz-professionals besteden gemiddeld 40% van hun werktijd aan administratie, blijkt uit cijfers van De Nederlandse ggz. Het Transitieprogramma Regeldruk ggz, gestart in 2025 met de koplopers Arkin, GGZ Delfland, Altrecht en Parnassia, moet dat percentage in 2027 terugbrengen naar 20%. Eén van de eerste concrete stappen van de koplopers: stoppen met de Zorgvraagtypering, omdat die volgens hen niets zegt over de ernst van de problematiek en vooral extra administratie oplevert.

Tegelijk is de basis voor veilig AI-gebruik bij veel instellingen nog niet op orde. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd onderzocht eind 2025 87 grotere ggz-organisaties op naleving van NEN 7510, de verplichte norm voor informatiebeveiliging in de zorg. Slechts 6 van de 87 konden aantonen eraan te voldoen. Dat is de reden waarom "welke tool mag dit eigenlijk verwerken" hieronder net zo veel aandacht krijgt als "welke taak geef je weg".

De drie toepassingen van AI in de ggz waar je vandaag mee kunt starten

Kies er één. Begin bij de taak die nu de meeste avonduren kost, meestal de verslaglegging na een vol spreekuur.

1. Spraakgestuurd rapporteren: van gesprek naar conceptverslag

De taak: na een gesprek je aantekeningen omzetten in een verslag voor het dossier, meestal 's avonds of tussen twee afspraken door.

Hoe AI helpt: je spreekt je observaties in, en een spraak-naar-tekst-tool zet dat om in een conceptverslag met een vaste indeling. Dat werkt omdat spreken sneller is dan typen en omdat een vaste structuur AI helpt om niets te vergeten. Onderzoek onder 293 zorgmedewerkers bij 14 zorgorganisaties (niet uitsluitend ggz) laat zien dat spraak 2,3 tot 3,5 keer sneller is dan typen. Niet doen als een gesprek risicovolle inhoud bevatte, zoals suïcidale gedachten of een psychose: daar schrijf je de risico-inschatting zelf, woordelijk, zie de beslisregel hieronder.

Een voorbeeld. Een behandelaar spreekt na een gesprek deze notitie in (geanonimiseerd, cliënt J., fictieve casus voor dit voorbeeld):

Gesprek ging over de spanning op het werk. Slaapt slechter de laatste
twee weken, ligt wakker over een reorganisatie. Eetlust ongewijzigd.
Ze noemde dat ze soms denkt "ik kan dit niet meer aan", zegt er zelf
meteen bij dat ze zich er niet naar handelt, geen plannen of gedachten
om zichzelf iets aan te doen. Ontspanningsoefening besproken, huiswerk
meegegeven: ademhaling twee keer per dag. Vervolgafspraak over twee
weken.

De prompt, met de vaste indeling van de instelling als kader:

#CONTEXT: Je bent de ggz-behandelaar die dit verslag zelf ondertekent.
Een collega die het dossier over twee weken leest voor het vervolgcontact
moet in dertig seconden weten wat er speelt.

#DOEL: Een kort voortgangsverslag: onderwerp van het gesprek, opvallende
signalen, ondernomen actie, vervolgplan.

#WERKWIJZE:
1. Vat het gesprek samen in maximaal vier zinnen, in de vaste indeling.
2. Noem elk signaal dat de cliënt zelf benoemde, ook als het genuanceerd
   was. Vat een dubbelzinnige uitspraak niet samen tot een eenduidige.
3. Zet de ondernomen actie en het vervolgplan apart.

#BELANGRIJKE REGELS:
- Verzin geen enkel detail dat niet in de notitie staat.
- Een uitspraak over gedachten aan zelfbeschadiging of overlijden
  neem je letterlijk over, inclusief de nuance die de cliënt zelf gaf.
- Controleer voor je antwoordt: staat elk woord over risico exact
  zoals de behandelaar het insprak, zonder afronding naar "geen"
  of "wel"?

Wat er realistisch kan terugkomen, met de fout die bij dit soort verslag het vaakst voorkomt:

Cliënt bespreekt spanning op het werk door een reorganisatie, met
lichte slaapproblemen. Geen suïcidale gedachten of plannen. Ontspannings-
oefening en ademhalingshuiswerk besproken. Vervolgafspraak over twee
weken.

Dat leest professioneel, maar de zin "geen suïcidale gedachten of plannen" klopt niet. De cliënt zei wél iets ("ik kan dit niet meer aan"), met meteen de geruststelling dat er geen plan achter zat. AI kiest de gladste, meest opgeruimde lezing van een dubbelzinnige zin, hetzelfde mechanisme dat elders een verzonnen leverdatum oplevert, maar hier verdwijnt een signaal in plaats van dat er een detail bijkomt. Wat je repareert voor je tekent: de passieve gedachte terugzetten met de eigen nuance van de cliënt, en een vervolgactie die bij je eigen protocol past, bijvoorbeeld expliciet doorvragen op dit punt bij de volgende sessie. Dat kost een halve minuut lezen en typen, tegen een dossier dat een verkeerd signaal geeft aan iedereen die het later leest.

2. Voortgangsrapportage en brieven aan verwijzers in begrijpelijke taal

De taak: een brief aan de huisarts of een andere verwijzer schrijven, of een voortgangsrapportage die een cliënt of familielid ook moet kunnen volgen.

Hoe AI helpt: je geeft de kern van het dossier mee, en AI zet vaktaal om in zinnen die een lezer zonder ggz-achtergrond begrijpt. Dat werkt omdat een taalmodel goed is in herschrijven op leesniveau, een aparte vaardigheid van het inhoudelijke oordeel. Verwacht een concept dat qua toon meestal goed zit, maar waarin cijfers en medicatienamen extra controle verdienen: een taalmodel "vertaalt" een dosering soms mee terwijl dat niet de bedoeling was.

Waar het misgaat: een brief die feitelijk klopt, maar een inschatting van de behandelaar laat klinken als een vaststaand feit ("de klachten nemen af" in plaats van "de cliënt meldt minder klachten"). Lees elke brief die het pand verlaat terug op dat verschil.

3. MDO-voorbereiding: dossiergeschiedenis samenvatten

De taak: voor een multidisciplinair overleg snel een lange dossiergeschiedenis samenvatten, zodat het hele team binnen een paar minuten weet waar het over gaat.

Hoe AI helpt: je laat AI een tijdlijn maken van de laatste maanden: welke thema's terugkomen, welke interventies zijn geprobeerd, wat het effect was. Dat scheelt vooral tijd bij een dossier van een cliënt die al langer in zorg is, waar niemand aan de tafel het hele verloop paraat heeft. Doe dit niet als het dossier korter is dan een paar contactmomenten: dan lees je het sneller zelf dan dat je een samenvatting checkt.

Waar het misgaat: een samenvatting die een oud, inmiddels achterhaald behandelplan als actueel presenteert. Geef altijd de meest recente notitie apart mee zodat AI weet wat leidend is.

Beslisregel voor verslaglegging: wanneer AI, wanneer altijd jijzelf

Waar AI in de ggz misgaat: een afgevlakte risico-inschatting

In de meeste kantoorwerk is de grootste AI-valkuil een verzonnen detail dat erbij komt: een leverdatum, een bedrag. In de ggz is de gevaarlijkste fout het omgekeerde: een signaal dat verdwijnt. Een taalmodel voorspelt de waarschijnlijkste, netste lezing van een zin. Op "ik kan dit niet meer aan, maar ik doe er niks mee" is "geen suïcidale gedachten" de gladde samenvatting, en "cliënt uit passieve doodsgedachten zonder plan of intentie" de nauwkeurige. Zonder een expliciete regel in je prompt kiest AI de eerste, omdat die korter en opgeruimder leest.

Dit risico is groter dan bij een gewone typefout: een mens die zelf schrijft, twijfelt vaak zichtbaar bij een lastige zin. AI schrijft een afgevlakte zin met dezelfde overtuiging als een precieze. De Amerikaanse psychiaters Allen Frances, Charles Reynolds III en George Alexopoulos waarschuwden in oktober 2025 voor iets vergelijkbaars bij AI-chatbots die rechtstreeks met kwetsbare cliënten praten: die zijn geoptimaliseerd op gebruikers laten terugkomen, niet op psychologische veiligheid, en neigen naar bevestigen en meebewegen in plaats van doorvragen. Dat risico gaat over een heel ander soort tool dan een documentatie-hulpmiddel voor jezelf: een chatbot die met een cliënt "meepraat" is geen verslagtool, en hoort niet zonder klinische begeleiding bij een cliënt terecht te komen. Een Amerikaanse rechtszaak die in 2025 startte, over een zestienjarige jongen die na maandenlange ChatGPT-gesprekken overleed, illustreert waarom: de chatbot ging mee in het gesprek in plaats van door te verwijzen.

De KNMG zegt het zo in haar praktijkdilemma over AI en verslaglegging: je blijft als zorgverlener zelf verantwoordelijk voor een zorgvuldig dossier, en gebruikt geen AI-toepassing die het beroepsgeheim, de patiëntveiligheid of de privacy niet waarborgt.

Wat het oplevert, en hoe je het na zeven dagen meet

Wat na een week beter wordt: je prompt kent de indeling van je instelling, omdat je terugkerende correcties erin hebt gezet. Wat niet beter wordt: het risico-oordeel. Dat blijft evenveel aandacht kosten, elke keer opnieuw. Reken op reële tijdwinst bij eenvoudige verslagen, niet op minder tijd bij een lastig gesprek: daar kost het teruglezen op nuance evenveel als het zelf schrijven scheelde.

Drie meetpunten voor een streepjeslijst, zonder tooling:

• Hoelang duurt het schrijven van een standaardverslag? Klok dag 1 en dag 7. Geen merkbaar verschil? Dan ligt het aan je prompt of aan een dossiersysteem dat niet meewerkt, niet aan de tool.
• Hoe vaak trof je een gemist of afgevlakt signaal aan? Eén keer per tien verslagen is een reden om de regel over risicotaal aan te scherpen. Vaker dan dat: gebruik AI dan alleen nog voor verslagen zonder risico-inhoud.
• Hoeveel van elk concept ging ongewijzigd het dossier in? Bij een goed lopende workflow ligt dat rond de helft. Fors hoger betekent vaak dat je te weinig leest, niet dat de tool perfect is.

Privacy, beroepsgeheim en NEN 7510 in de ggz

AVG en bijzondere persoonsgegevens. Gegevens over de geestelijke gezondheid van een cliënt zijn een bijzondere categorie persoonsgegevens onder de AVG, met een zwaarder regime dan gewone bedrijfsgegevens. Een gratis, persoonlijke AI-app is voor cliëntgegevens niet toegestaan: gebruik een zakelijk account met verwerkersovereenkomst. De basisregels staan in onze gids over veilig omgaan met bedrijfsdata in ChatGPT.

NEN 7510. Deze norm voor informatiebeveiliging in de zorg is in de ggz verplicht, en een AI-leverancier die cliëntgegevens verwerkt moet er aantoonbaar aan voldoen. De IGJ-cijfers hierboven (6 van de 87 onderzochte grote instellingen) laten zien dat dit voor veel organisaties nog geen afgerond traject is. Vraag dit na bij je IT- of privacyverantwoordelijke voor je een tool met cliëntdata laat werken, niet achteraf.

Beroepsgeheim. Het beroepsgeheim verandert niet door een AI-tool ertussen te zetten. De KNMG adviseert artsen expliciet: weet hoe een AI-toepassing met data omgaat (bewaren, gebruik voor training, delen), en gebruik geen tool die dat niet transparant maakt.

EU AI Act. Ggz-verslaglegging en administratieve ondersteuning vallen in de regel niet onder de hoogrisicocategorie van de EU AI Act. Die geldt specifiek voor AI die medische hulpmiddelen aanstuurt, voor systemen die namens een overheid toegang tot zorg toekent of intrekt, en voor triage bij noodgevallen. Een conceptverslag dat de behandelaar zelf controleert en ondertekent, valt daarbuiten: de behandelaar neemt de beslissing, niet het systeem. Meer over de bredere regels staat in ons overzicht van de EU AI Act voor Nederlandse bedrijven.

Wat AI hier niet goed kan

Risico-inschatting blijft mensenwerk, altijd. AI helpt bij het opschrijven van wat je al hebt vastgesteld, niet bij het vaststellen zelf.

Cliënten rechtstreeks laten praten met een algemene chatbot is een ander risico dan een documentatietool voor jezelf, en hoort niet bij "AI in de ggz voor administratie" thuis. Een chatbot is niet getraind op klinische veiligheid en kan bij een kwetsbare cliënt escaleren in plaats van doorverwijzen, zoals de psychiaters hierboven beschrijven. Adviseer een cliënt die zoiets gebruikt altijd om ook een mens te bellen, en neem het gesprek daarover mee in de behandeling in plaats van het te negeren.

En wat gisteren tussen de regels door is gezegd, buiten het dossier om, bestaat voor AI niet. Dat blijft in jouw hoofd zitten, niet in een prompt.

Doe dit deze week

1. Kies één verslagtype en tel de risico-vrije gesprekken

   Neem het verslagtype dat de meeste avonduren kost. Verzamel vijf recente, geanonimiseerde voorbeelden zonder risico-inhoud om de prompt op te testen.

2. Draai de prompt hierboven op die vijf verslagen

   Leg elk concept naast je eigen aantekeningen. Streep aan welk signaal is afgevlakt of weggevallen. Elke afwijking die twee keer terugkomt, wordt een regel in je prompt.

3. Leg de grens schriftelijk vast, voor je opschaalt

   Eén A4: welk type gesprek nooit via AI wordt uitgewerkt, wie het concept controleert, en welke tool aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet. Bespreek dit met je privacyverantwoordelijke voor je live gaat.

Het agent-recept dat vandaag werkt: na elk gesprek zonder risico-inhoud spreek je je notitie in, laat je AI een conceptverslag maken volgens de vaste indeling van je instelling, en lees je het terug tegen je eigen aantekeningen voor je tekent. Niets gaat het dossier in zonder die controle.

Wil je dit met je team of afdeling goed neerzetten, inclusief de afspraken over cliëntgegevens en NEN 7510? Bekijk onze AI-trainingen of plan een vrijblijvend gesprek.

Veelgestelde vragen

Wat kan AI doen voor de ggz?

AI helpt vooral bij het schrijfwerk rond een gesprek: een ingesproken notitie omzetten in een conceptverslag, een voortgangsrapportage herschrijven naar begrijpelijke taal voor een verwijzer, en een lange dossiergeschiedenis samenvatten voor een MDO. De risico-inschatting, het klinische oordeel en de eindcontrole blijven bij de behandelaar.

Mag ik cliëntgegevens in ChatGPT of Claude zetten?

Niet in een gratis, persoonlijke versie. Gegevens over de geestelijke gezondheid van een cliënt zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG. Gebruik een zakelijk account met verwerkersovereenkomst, waarbij de leverancier aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet. Bij een IGJ-controle in 2026 kon dat maar 6 van de 87 onderzochte grote ggz-instellingen aantonen, dus vraag dit expliciet na.

Kan AI een risico op zelfbeschadiging of suïcide missen in een verslag?

Ja, en dat is de belangrijkste valkuil in dit artikel. AI kiest bij een dubbelzinnige uitspraak vaak de geruststellende lezing, waardoor een signaal kan wegvallen in plaats van erbij komen. Schrijf het risicogedeelte van een verslag daarom altijd zelf, woordelijk, en laat AI dat gedeelte niet samenvatten of herformuleren.

Is spraakgestuurd rapporteren in de ggz al bewezen effectief?

Er lopen concrete pilots, onder meer bij Parnassia Groep met de tool van Medendo, gestart in februari 2026. Breder onderzoek onder zorgmedewerkers (niet uitsluitend ggz) laat 2,3 tot 3,5 keer snellere rapportages via spraak zien dan via typen, al ervaart in de praktijk ongeveer de helft van de gebruikers dat daadwerkelijk als tijdwinst.

Valt AI-gebruik in de ggz onder de EU AI Act als hoogrisicosysteem?

Voor administratie en verslaglegging meestal niet. De hoogrisicocategorie geldt voor AI die medische hulpmiddelen aanstuurt, die namens een overheid toegang tot zorg toekent of intrekt, en voor triagesystemen bij noodgevallen. Een conceptverslag dat de behandelaar zelf controleert en ondertekent, valt daarbuiten.

Bronnen

• De Nederlandse ggz: Regeldruk, het Transitieprogramma Regeldruk ggz. Cijfer 40% tijd aan administratie, doel 20% in 2027, de koplopers Arkin, GGZ Delfland, Altrecht en Parnassia.
• Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd: Informatiebeveiliging bij meerderheid grotere ggz-organisaties niet op orde, 27 mei 2026. Onderzoek onder 87 grote ggz-organisaties, 6 konden NEN 7510-naleving aantonen.
• Parnassia Groep: Parnassia Groep zet spraakgestuurd rapporteren met AI in om administratieve druk in de ggz te verlagen, februari 2026.
• Anders werken in de zorg: Onderzoek spraakgestuurd rapporteren 2 tot 3 keer sneller. Onderzoek van Vilans onder 293 zorgmedewerkers bij 14 zorgorganisaties.
• KNMG: Waar moet ik aan denken als ik AI wil gebruiken voor de verslaglegging van patiëntgesprekken?
• NOS Nieuwsuur: Chatbots onder vuur: "Adviseerde over verschillende methoden van zelfdoding", 4 september 2025.
• ICT&health: Psychiaters: AI-chatbots vormen risico voor psychisch kwetsbaren, 16 oktober 2025.
• EU Artificial Intelligence Act: Annex III, hoogrisico-AI-systemen
• Digizo.nu: Spraakgestuurd rapporteren ggz, overzicht geteste toepassingen

Veelgestelde vragen

• Wat kan AI doen voor de ggz?

  AI helpt vooral bij het schrijfwerk rond een gesprek: een ingesproken notitie omzetten in een conceptverslag, een voortgangsrapportage herschrijven naar begrijpelijke taal voor een verwijzer, en een lange dossiergeschiedenis samenvatten voor een MDO. De risico-inschatting, het klinische oordeel en de eindcontrole blijven bij de behandelaar.

• Mag ik cliëntgegevens in ChatGPT of Claude zetten?

  Niet in een gratis, persoonlijke versie. Gegevens over de geestelijke gezondheid van een cliënt zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG. Gebruik een zakelijk account met verwerkersovereenkomst, waarbij de leverancier aantoonbaar aan NEN 7510 voldoet. Bij een IGJ-controle in 2026 kon dat maar 6 van de 87 onderzochte grote ggz-instellingen aantonen, dus vraag dit expliciet na.

• Kan AI een risico op zelfbeschadiging of suïcide missen in een verslag?

  Ja, en dat is de belangrijkste valkuil. AI kiest bij een dubbelzinnige uitspraak vaak de geruststellende lezing, waardoor een signaal kan wegvallen in plaats van erbij komen. Schrijf het risicogedeelte van een verslag daarom altijd zelf, woordelijk, en laat AI dat gedeelte niet samenvatten of herformuleren.

• Is spraakgestuurd rapporteren in de ggz al bewezen effectief?

  Er lopen concrete pilots, onder meer bij Parnassia Groep met de tool van Medendo, gestart in februari 2026. Breder onderzoek onder zorgmedewerkers (niet uitsluitend ggz) laat 2,3 tot 3,5 keer snellere rapportages via spraak zien dan via typen, al ervaart in de praktijk ongeveer de helft van de gebruikers dat daadwerkelijk als tijdwinst.

• Valt AI-gebruik in de ggz onder de EU AI Act als hoogrisicosysteem?

  Voor administratie en verslaglegging meestal niet. De hoogrisicocategorie geldt voor AI die medische hulpmiddelen aanstuurt, die namens een overheid toegang tot zorg toekent of intrekt, en voor triagesystemen bij noodgevallen. Een conceptverslag dat de behandelaar zelf controleert en ondertekent, valt daarbuiten.